เมื่อพูดถึงสัตว์น้ำที่อยู่คู่กับคนไทยมาอย่างยาวนาน หลายคนอาจจะนึกถึงปลาหรือกุ้งที่เราคุ้นเคยกันดีตั้งแต่เด็กจนโต จนหลายครั้งเราเผลอคิดไปว่าสัตว์น้ำเหล่านี้คือ “สัตว์น้ำท้องถิ่น” ของประเทศไทยแน่ๆ แต่รู้หรือไม่ว่า มีสัตว์น้ำหลายชนิดที่แม้จะคุ้นหน้าคุ้นตา แต่แท้จริงแล้วพวกมันคือ “สัตว์น้ำต่างถิ่น” (Alien Species) ที่ถูกนำเข้ามาในบ้านเรา วันนี้เราจะพาไปทำความรู้จักกับ 5 สัตว์น้ำต่างถิ่นยอดฮิตที่คนไทยมักเข้าใจผิดกัน

1. ปลาดุกบิ๊กอุย หรือปลาดุกลูกผสม (Clarias macrocephalus × Clarias gariepinus)

ปลาดุกบิ๊กอุยที่เรานิยมบริโภคกันอย่างแพร่หลาย จริงๆ แล้วไม่ใช่ปลาดุกอุยไทยแท้ๆ แต่เกิดจากการผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่าง แม่ปลาดุกอุยไทย กับ พ่อปลาดุกเทศ (จากทวีปแอฟริกา) การพัฒนาสายพันธุ์นี้มีขึ้นเพื่อแก้ปัญหาปลาดุกอุยไทยที่โตช้า และเพื่อตอบสนองต่อความต้องการบริโภคภายในประเทศที่มีสูงขึ้น ด้วยลักษณะที่คล้ายคลึงกันมาก จึงทำให้ผู้บริโภคหลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นปลาดุกอุยไทยดั้งเดิม

2. กุ้งขาวแวนนาไม (Litopenaeus vannamei)

กุ้งเปลือกบาง ตัวขาวใส แกะง่าย และมีปลายหางสีแดง ซึ่งเป็นที่นิยมอย่างมากในเมนูอาหารไทย แท้จริงแล้วเป็นกุ้งทะเลที่มีถิ่นกำเนิดจาก อเมริกาใต้ กุ้งขาวแวนนาไมถูกนำเข้ามาเพาะเลี้ยงในประเทศไทยเพื่อเป็นกุ้งเศรษฐกิจหลักทดแทนกุ้งกุลาดำ และด้วยความนิยมนี้เอง ทำให้หลายคนมักสับสนและจำสลับกับ “กุ้งแชบ๊วย” ซึ่งเป็นกุ้งท้องถิ่น

3. ปลาหางนกยูง (Poecilia reticulata)

ปลาสวยงามขนาดเล็กที่เลี้ยงง่าย ขยายพันธุ์รวดเร็ว และมีสีสันสวยงามสะดุดตาที่เรามักเห็นตามอ่างบัวหน้าบ้าน 実は (แท้จริงแล้ว) มีถิ่นกำเนิดไกลถึง ทวีปอเมริกาใต้และหมู่เกาะแคริบเบียน ปลาหางนกยูงถูกนำเข้ามาในประเทศไทยเพื่อช่วยกำจัดลูกน้ำยุงลาย และต่อมาได้รับความนิยมอย่างสูงในฐานะปลาสวยงามจนแพร่หลายไปทั่วประเทศ

4. เต่าญี่ปุ่น หรือเต่าแก้มแดง (Trachemys scripta elegans)

แม้จะมีชื่อว่า “เต่าญี่ปุ่น” แต่สัตว์เลื้อยคลานชนิดนี้ไม่ได้มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่นแต่อย่างใด ถิ่นกำเนิดที่แท้จริงของพวกมันอยู่ตั้งแต่รัฐแอละแบมา ทางตอนใต้ของ สหรัฐอเมริกา ยาวลงมาจนถึงภาคเหนือของประเทศ เม็กซิโก ถูกนำเข้ามาในไทยเพื่อเป็นสัตว์เลี้ยงสวยงามและเพื่อเสริมสิริมงคลตามความเชื่อ อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องระวังคือ เต่าแก้มแดงถูกขึ้นบัญชีดำโดยองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ให้เป็น 1 ใน 100 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานร้ายแรงที่สุดในโลก

5. ปลานิล (Oreochromis niloticus)

ปลานิลถือเป็นปลาเศรษฐกิจระดับตำนานที่คนไทยบริโภคกันทุกวัน แต่ถิ่นกำเนิดดั้งเดิมของปลานิลนั้นอยู่ที่ ลุ่มน้ำไนล์ ทวีปแอฟริกา ประวัติความเป็นมาของปลานิลในไทยนั้นมีความสำคัญมาก โดยสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ แห่งประเทศญี่ปุ่น ได้น้อมเกล้าฯ ถวายแด่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จากนั้นพระองค์ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมประมงนำไปเพาะเลี้ยง พัฒนาสายพันธุ์ และแจกจ่ายแก่ราษฎร จนกลายเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญของคนไทยมาจนถึงปัจจุบัน

สรุป: สัตว์น้ำทั้ง 5 ชนิดนี้ แม้จะมีที่มาจากต่างถิ่น แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าได้เข้ามามีบทบาทสำคัญ ทั้งในแง่ของเศรษฐกิจ การควบคุมโรค และการเป็นสัตว์เลี้ยงสวยงามในประเทศไทย การทำความเข้าใจที่มาและสายพันธุ์ที่แท้จริง จะช่วยให้เราตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารจัดการระบบนิเวศ และป้องกันไม่ให้สัตว์น้ำต่างถิ่นบางชนิดไปรุกรานความหลากหลายทางชีวภาพดั้งเดิมของไทยครับ

แหล่งอ้างอิง

• กรมประมง. (2019). ปลาเซลฟิน : ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่อาจสร้างปัญหา.
• กรมประมง. (ม.ป.ป.). การเพาะเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุย.
• กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (11 เมษายน 2567). ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน: เต่าแก้มแดง หรือเต่าญี่ปุ่น (Trachemys scripta).
• ชลอ ลิ้มสุวรรณ, และ พรเลิศ จันทร์รัชชกูล. (2547). อุตสาหกรรมการเพาะเลี้ยงกุ้งในประเทศไทย. บริษัท เมจิค พับบลิเคชั่น จำกัด.
• สมหมาย เจนกิจการ. (ม.ป.ป.). ปลาพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
• Animal Diversity Web. (2024). Trachemys scripta (slider turtles). University of Michigan Museum of Zoology.
• FishBase. (2024). Poecilia reticulata, Guppy: aquarium.
• Global Invasive Species Database. (2024). 100 of the World’s Worst Invasive Alien Species.

เรียบเรียงข้อมูล/จัดทำโดย: นักวิชาการประมงปฏิบัติการ Phuket Marine Biological Center

เผยแพร่โดย: ชลนารี ช่วยแท่น นักประชาสัมพันธ์