สัตว์น้ำชนิดพันธุ์ต่างถิ่น (Alien Aquatic Species) หมายถึง ชนิดพันธุ์สัตว์น้ำทุกชนิดที่ไม่เคยปรากฏในถิ่นกำเนิดดั้งเดิมในพื้นที่หรือระบบนิเวศนั้น ๆ แต่ถูกนำเข้ามาจากที่อื่น เมื่อหลุดออกไปในธรรมชาติ อาจดำรงชีวิตอยู่และสามารถสืบพันธุ์ได้หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของปัจจัยสิ่งแวดล้อมและการปรับตัวของชนิดพันธุ์นั้น ๆ หากสิ่งมีชีวิตนั้นเข้ามาในพื้นที่ใหม่ แล้วสามารถมีชีวิตรอด และสืบพันธุ์เพื่อขยายประชากรได้ ก็อาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศดั้งเดิม

ประเทศไทยมีหลักเกณฑ์ในการพิจารณาการจัดกลุ่มทะเบียนชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่ควรป้องกัน ควบคุม และกำจัด ออกเป็น 4 รายการ ดังนี้

• รายการที่ 1 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เข้ามาในประเทศไทยแล้ว สามารถตั้งถิ่นฐานและมีการแพร่กระจายได้ในธรรมชาติ เป็นชนิดพันธุ์เด่นในสิ่งแวดล้อมใหม่ (Dominant species) และอาจทำให้ชนิดพันธุ์ท้องถิ่นหรือชนิดพันธุ์พื้นเมืองสูญพันธุ์ รวมถึงส่งผลคุกคามต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ก่อให้เกิดความสูญเสียทางสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสุขอนามัยของมนุษย์
• รายการที่ 2 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน หมายถึง 1) ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีหลักฐานว่ามีการรุกรานในถิ่นอื่นก่อนเข้ามาในประเทศไทยแล้ว สามารถตั้งถิ่นฐานและมีการแพร่กระจายได้ในธรรมชาติ จากการสำรวจและเฝ้าสังเกตพบว่าอาจแพร่ระบาดหากมีปัจจัยเกื้อหนุนหรือสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลง ทำให้เกิดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ และ 2) ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เคยรุกรานในอดีต ซึ่งสามารถควบคุมดูแลได้แล้ว
• รายการที่ 3 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีประวัติว่ารุกรานแล้วในประเทศอื่น แต่ยังไม่รุกรานในประเทศไทย หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เข้ามาในประเทศไทยแล้ว และมีหลักฐานว่ามีการรุกรานในประเทศอื่นแล้ว
• รายการที่ 4 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานที่ยังไม่เข้ามาในประเทศไทย หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีข้อมูลหรือหลักฐานว่าเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในประเทศอื่น ได้แก่ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นตามทะเบียน 100 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานรุนแรงของโลก ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่ห้ามนำเข้าตามกฎหมาย และชนิดพันธุ์ที่มีข้อมูลจากผลการศึกษาวิจัยว่าเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกรานในพื้นที่อื่น ๆ

อ้างอิง

• สุวิมล สี่หิรัญวงศ์. (2563). คู่มือการจัดการชนิดพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่นในประเทศไทย. กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
• สำนักวิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืด. (2553). ชนิดพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่น. กรมประมง, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. กรุงเทพฯ. 136 หน้า.
• สำนักงานประมงจังหวัดสระบุรี. (10 พฤศจิกายน 2565). Alien Species สัตว์น้ำต่างถิ่นรุกรานระบบนิเวศ. กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

เรียบเรียงข้อมูล/จัดทำโดย: นักวิชาการประมงปฏิบัติการ Phuket Marine Biological Center

เผยแพร่โดย: ชลนารี ช่วยแท่น นักประชาสัมพันธ์